محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1468

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

بيت قدح ز اشتياق تو بگريست خون * كه دستى سوى او نيازيده‌اى ناسكاليده - يعنى نينديشيده و بديهه . مثالش شاعر گويد : بيت گرنئى ايمن از سپهر كهن * ناسكاليده هيچ كار مكن نكوهيده - يعنى عيب كرده شده و قابل سرزنش مثال شيخ سعدى گويد : بيت بزرگى هنرمند آفاق بود * غلامش نكوهيده اخلاق بود نافرهخته - [ بفتح فاوها و تا و سكون را و خاء ] زشت‌رو و بىادب باشد . مثالش استاد طيان گويد : شعر « 1 » زشت و نافرهخته و نابخردى * آدمى رويى و در باطن ددى مع الياء ناى - گلو باشد . مثالش شيخ سعدى گويد : شعر « 1 » نهاده پدر « 2 » چنگ در ناى خويش * پسر « 3 » چنگى و نايى آورده پيش و نايى كه نوازند و قلعه‌اى كه در آن مسعود سعد سلمان محبوس بوده . به اين دو معنى هم او [ 1 ] گويد : بيت نالم ز دل چو ناى من اندر حصار ناى * پستى گرفت همت من زين بلند جاى و در نسخهء حسين وفائى بمعنى بوق نيز باشد كه در روز جنگ نوازند و ناى روئين نيز گويند يعنى نفير . فردوسى گويد : بيت بغريد كوس و بناليد ناى * تو گفتى كه عالم درآمد ز جاى و در فرهنگ بمعنى آب نيز آورده [ 2 ] و مؤيد اين معنى اين بيت منوچهرى را آورده : شعر « 1 » تا باغ پديد آرد برگ گل نيسانى * تا ابر فروبارد ناى « 4 » و نم‌آزارى « 5 » نمكزى - نام حلوائيست كه از عسل و آرد

--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - « س » « الف » : بدر . ( متن از « ك » است ) . ( 3 ) - بجز « ك » بسر . ( 4 ) - در ديوان منوچهرى ( ص 107 چاپ دوم نگارنده ) در متن ( ثاد نم ) آمده است . با نسخه بدلهاى : آب . نار . ثاو . ثاء . ناء . اشك . ماء . ( 5 ) - بجز « ك » : آذارى . ( 1 ) يعنى : مسعود سعد . ( 2 ) اين معنى در برهان نيست .